winnaar 2016

Toon Borst

Muntenman

Bijna niemand zegt de naam Toon Borst iets. Wel als je het hebt over de Muntenman, want die kent bijna iedereen, tot ver over de stadsgrens. Sinds de invoering van de euro in 2001 zamelt de Muntenman het ‘oude’ onbruikbare geld in. Het begon met alleen het Europese geld dat nutteloos zou worden met de komst van de euro. Vooral kinderboerderij ’t Brinkie in Zuidoost, waar hij zelf mee verbonden is, had er toen voordeel van.

Nu, vijftien jaar later, is de actie flink gegroeid. Nooit had Ton gedacht dat Brinkie’s Muntenactie zou uitgroeien over zoveel jaar met zoveel verschillend geld en acties waarvoor hij het zou doen. Het geld dat de stichting krijgt komt uit van landen uit de hele wereld en komt via verschillende kanalen binnen. Veel ervan ‘vereurotiseerd’ hij, een woord dat hij zelf heeft verzonnen en het wisselen van geld in euro’s wordt bedoeld.

Donatie
Niet alleen ’t Brinkie profiteert ervan. Intussen kunnen alle kinderboerderijen in Amsterdam rekenen op een jaarlijkse donatie. Ook projecten in het buitenland zoals in India, voor meervoudige gehandicapte kinderen, een school in Ghana die kon uitbreiden dankzij de Toonbank, en vluchtelingen in de Amsterdam krijgen geld. Wanneer er zich ergens op de wereld een ramp voltrekt, wordt Giro 555 ook nog eens gesponsord. De thermometer qua inkomsten staat na vijftien jaar op een kleine vier ton aan euro’s.

Met zijn onafscheidelijke bakfiets staat de Muntenman elke maandag op de Noordermarkt, voor het goede doel in te zamelen. Ook tijdens Amsterdamse festiviteiten is hij te vinden. Verder staan er door de hele stad mooie beschilderde authentieke melkbussen bij filialen van Albert Heijn, Eko Plaza en vele kleine ondernemers opgesteld. ‘Die beschildert mijn maatje Bert Bronkhorst allemaal’, vertelt Toon. ‘Dat zijn er nu al zo’n 75.’ Elke drie maanden fietst hij langs alle bussen in Amsterdam en omgeving om ze te legen. Omliggende gemeenten zoals Duivendrecht, Weesp, Diemen, Amstelveen en Ouderkerk aan de Amstel doen ook mee.

toon-borstklein

Inwisselen
‘Bert en ik hebben het er wel eens over hoe lang we dit nog volhouden. In ieder geval tot 31 december 2031, want tot die tijd kun je nog gulden biljetten bij de Nederlandse Bank. Dus dat is nog vijftien jaar. Dan is Bert 100 en ik 90’, lacht Toon. ‘Terugkijkend is het alsof ik er na vijftien jaar niet ouder op ben geworden. Ik ben nog steeds gemotiveerd om dit te doen, ik zal geen eelt krijgen. Mensen zijn zo hartelijk, sommigen komen met een tas vol oude munten aan die ze nog ergens hebben of gevonden op een zolder van iemand die is overleden. Vervolgens zijn de ontvangers van de goede giften zo dankbaar. Daar krijg je vleugels van.’

Vakantie
Op zijn kruistocht door de stad vraagt hij mensen vooral in kasten, laatjes, jaszakken te kijken naar oud geld. Door de jaren heen ontvangt hij niet alleen oude munten en biljetten van Europese landen, maar ook van ver daarbuiten. In zijn zogenaamde Toonbank staan tientallen blikjes waar ooit Rinse appelstroop in heeft gezeten gevuld met geld van landen uit de hele wereld, nog bruikbaar of onbruikbaar als betaalmiddel. Het grote netwerk van Toon zorgt er voor dat het op verschillende manieren wordt uitgezet, want de Nederlandse Bank neemt niet alles meer in. ‘Als mensen op vakantie gaan, komen ze bij mij hun geld wisselen. En ik ben goedkoper dan de reguliere bank.’ Ook bij terugkomst weten ze waar ze het geld dat ze over hebben te lozen bij Brinkie’s Puntenactie.

Theologie
Het goede van Toon zit hem in zijn inborst. Als jongetje uit Groenendijk Hazerswoude vertrok hij op jeugdige leeftijd naar het klooster in Geleen. Daar trad hij ook weer uit maar toch koos Toon voor een studie theologie. Daarvoor kwam hij in Amsterdam terecht waar hij in Slotervaart kennis maakte met jeugdwerk. In 1974 werd hij buurtwerker, later opbouwwerker, in de EG-buurt van de Bijlmermeer en later in Gaasperdam. Daar heeft hij gewerkt tot zijn pensioen. Hij deed altijd veel vrijwilligerswerk voor kinderboerderij ‘t Brinkie die hij samen met anderen heeft opgericht en altijd aan degenen die het minder goed hebben.

Toon Borst is één van de tien genomineerden voor de Amsterdammer van het jaar, maar toen hij het hoorde bleef zijn reactie: ‘Dat is goed van de naamsbekendheid van de Muntenactie.’ En daarna: ‘Ik doe het niet alleen, maar samen met Bert.’

Tekst: Titia Hartvelt van Stadsblad De Echo
Fotografie: Hans Mooren

Winnaar 2015

Nasir Higazi helpt vluchtelingen

VRIJWILLIGER BIJ DAKLOZEN-EN VLUCHTELINGENOPVANG

Nasir Higazi vluchtte 28 jaar geleden uit Iran, toen zijn land in oorlog was met Irak. Toen hij naar Nederland kwam werd liefdevol opgevangen en hij uit zijn dankbaarheid daarvoor nog dagelijks met zijn werk voor daklozen en vluchtelingen die langskomen in De Regenboog, op een steenworp afstand van het Centraal Station. Nasir is daar zeven dagen per week, 12 uur per dag. Dagelijks komen er vluchtelingen aan die op doorreis zijn naar Ter Apel. Hij vangt ze op, geeft ze te eten, maakt een bed voor ze op en voorziet ze zo nodig van een warme jas. Hij spreekt negen talen, dus fungeert ook regelmatig als tolk. Met zijn rust, vriendelijkheid en onverstoorbare optreden precies wat je nodig bent als je je weg zoekt in een nieuwe en vreemde omgeving. Een vaderfiguur. Daarnaast kookt hij voor Amsterdamse daklozen, repareert alles wat stuk is en houdt de voorraden op peil.

www.deregenboog.org

WINNAAR 2014

Iris Kuethe bezorgt zieke kinderen een fijne dag

DRIJVENDE KRACHT ACHTER HET KINDERBEESTFEEST IN ARTIS

Kuethe is al vijftien jaar de drijvende kracht achter het KinderBeestFeest in Artis, de jaarlijkse avond voor 1.500 chronisch zieke en gehandicapte kinderen en hun familie, die traditioneel met loeiende sirenes naar het park worden gereden.
Al 25 jaar is Kuethe dierenverzorger in Artis, maar de maandenlange voorbereiding van het KinderBeestFeest doet zij in haar vrije tijd. En die organisatie is door de jaren heen gigantisch geworden: 1.700 vrijwilligers (bestuursleden, coördinatoren, dierenverzorgers, hulpverleners) en 400 voertuigen.

Onbezorgde avond

Het is Kuethe allemaal te doen de kinderen en hun familie een onbezorgde avond te bezorgen. Kuethe: ‘De mooiste reactie die ik ooit kreeg was van een ouder: “Op een avond als deze kan ons kind even die ziekte vergeten. En wij ook”.’

Kuethe won de verkiezing met 1,5 procent voorsprong op Darifa Benhadhoum en Nora Aamour, ‘De Engelen van West’.

kinderbeestfeest.nl

WINNAAR 2013

Marco de Souza laat kinderen musiceren

Oprichter van het Leerorkest

Muziek hoort op school net zo thuis als rekenen en schrijven, ook op een school in een achterstandswijk, en ook klassieke muziek, juist klassieke muziek. Dat vindt Marco de Souza (São José do Rio Pardo, 1964), directeur van Muziekcentrum Zuidoost en initiator van het Leerorkest.

Daar krijgen leerlingen van de basisschool les in klassieke muziek en vormen ze samen een symfonieorkest. Ze krijgen les van professionele muziekdocenten en treden uiteindelijk op met leden van het Nederlands Philharmonisch Orkest. Ook mooi: de instrumenten mogen mee naar huis. De kinderen krijgen er zelfvertrouwen van, en daar is het De Souza allemaal om te doen.

Het Leerorkest is nu uitgegroeid tot een landelijk dekkend netwerk van ruim honderd projecten en het instrumentarium groeide mee. Een inzamelingsactie leverde afgelopen jaar meer dan tweeduizend verweesde instrumenten op. Daar was een depot voor nodig; vorige maand werd dat geopend in Oost, met tientallen vrijwilligers om de violen en trompetten op te knappen. De Souza droomt van een depot in elke provincie.

WINNAAR 2012

Mark van Zandwijk helpt terminaal zieken

coördinator van de Wensen-ambulance

Mark van Zandwijk (Tiel, 1974) is coördinator van de Wensen-ambulance, die de laatste wens mogelijk maakt van terminaal zieken. Nog één keer naar het strand bijvoorbeeld, of het huwelijk bijwonen van een kind, of de crematie van een dierbare. Of naar Ajax.

Van Zandwijk, ambulanceverpleegkundige van beroep, maakt dat mogelijk, in zijn vrije tijd, samen met nog honderdtwintig ambulancechauffeurs en verpleegkundigen.

Hij hoopte dat de Wensenambulance door zijn verkiezing tot Amsterdammer van het Jaar meer naamsbekendheid zou krijgen. Dat jaar waren 25 wensen vervuld en dat mocht best het dubbele worden.

“Dat is niet gebeurd, het aantal wensen per jaar is ongeveer gelijk gebleven, zo rond de dertig,” zegt Van Zandwijk, die de Wensenambulance nog altijd coördineert.

WINNAAR 2011

Mohamed Taha El Idrissi redde twee mensen

REDDE EEN MAN EN EEN VROUW VAN VERDRINKING IN OSDORP

Terwijl anderen toekeken, sprong El Idrissi van de brug in het water en dat terwijl zijn longen door bronchitis en roken nog maar voor de helft functioneren. Ook hij moest in het ziekenhuis aan de beademing, maar omdat hij destijds niet verzekerd was, bleef hij zitten met een rekening van 270 euro.

Vooral die rekening maakte veel los in Amsterdam. Een Parool-lezer maakte het hele bedrag aan El Idrissi over en een andere startte een Facebook-pagina, Zorg dat Mohamed zijn dokterkosten terugkrijgt. Binnen enkele dagen was het bedrag met spontane giften bij elkaar verzameld. Dat El Edrissi twee maal 270 euro gestort kreeg, kwam goed uit. Omdat hij en zijn moeder de rekening niet konden betalen, was daar inmiddels een boete van honderd euro bovenop gekomen.

WINNAAR 2010

Quirijn Bolle biedt de stad eerlijk eten

OPRICHTER SUPERMARKTKETEN MARQT

Bankierszoon Quirijn Bolle (1975, Wassenaar) is de bedenker van het concept Marqt: winkelen tot een wandeling-over-de-marktervaring maken. De producten zijn duurzaam bereid en vaak biologisch.

In 2008 opent de eerste winkel op de Overtoom. Inmiddels zijn dat er acht in Amsterdam en nog vier in de rest van het land.
Begin 2012 legde Bolle plotseling zijn directeurschap neer; hij was oververmoeid en deed een stapje terug. Bolle bemoeit zich niet meer met de dagelijkse leiding van Marqt, maar blijft actief, als voorzitter van de raad van commissarissen en met creatieve strategische zaken als marketing.

Het gaat goed met Marqt, zegt Bolle. “Komend jaar komen er weer drie of vier vestigingen in Amsterdam bij.”

WINNAAR 2009

Wilfred van Oijen verloste patiënten uit hun lijden

BOOD MEER DAN DERTIG JAAR ZWAAR ZIEKE PATIËNTEN EUTHANASIE

Dertig jaar stond huisarts Wilfred van Oijen (1965) zieke patiënten bij die euthanasie wensten. En hij deed dat naar eer en geweten: hij voerde niet de dosis morfine op om een natuurlijke dood te kunnen noteren, hij schreef op wat het was: euthanasie. Met alle gevolgen van dien.

In 1994 kwam een documentaire uit over zijn werk als stervensbegeleider. Van Oijen werd wereldnieuws, Doctor Death werd hij genoemd. Toen hij drie jaar later een vrouw bijstond bij haar overlijden, werd hij veroordeeld tot moord omdat hij volgens de rechter niet de juiste procedure had gevolgd. Hij kreeg een symbolische straf van een week voorwaardelijk, maar Van Oijen was tot in het diepst van zijn ziel geraakt.

Zijn bekroning tot Amsterdammer van het Jaar zag hij als een rehabilitatie. Van Oijen: “Dat was voor mij een publieksprijs van Amsterdammers. Ik koester dat nog altijd.” Dat was ook precies de bedoeling.

Van Oijen is inmiddels gepensioneerd. Hij vult zijn dagen met zijn kleinkinderen en werken in de tuin. Maar knagen blijft het.

WINNAARS 2008

Ray Flu en Ron Sitek, ambulancebroeders

KWAMEN OP VOOR HULPVERLENERS DIE BEDREIGD WORDEN

2008 was geen rimpelloos jaar voor de hulpverleners in de stad. Iets te vaak kwam in het nieuws hoe ze werden gehinderd in hun werk. Zo ook de ambulancebroeders Ron Sitek (Amsterdam, 1956) en Ray Flu (Paramaribo, 1964). Ze werden in West door een jongen met de dood bedreigd, terwijl ze probeerden diens neergestoken broertje te helpen.

Het incident veroorzaakte commotie in het hele land en leidde tot een staking van ambulancepersoneel. De toenmalige burgemeester Job Cohen noemde het een absolute schande en Sitek en Flu werden, als symbool voor alle hulpverleners waar iedereen met zijn vingers af moet blijven, uitgeroepen tot Amsterdammers van het Jaar.

De naam Sitek kwam een jaar later weer in het nieuws, ook als symbool voor een almaar agressiever wordende samenleving. De broer van Ron, Rob, overleed nadat hij op het Leidseplein in elkaar was geslagen door een kickbokser/taxichauffeur.

Het duo werkt nog altijd op de ambulance, en met veel plezier. Sitek: “Het blijft de mooiste baan van de hele wereld.”

WINNAAR 2007

Dennis laat gehandicapte jongeren sporten

OPRICHTER SPORTCLUB ONLY FRIENDS

Dennis Gebbink (Amsterdam, 1966) kreeg een wereldprimeur voor elkaar. Hij was de grote inspirator achter de bouw van een gigantisch sport- en spelcomplex voor gehandicapte en chronisch zieke kinderen in Noord.

Op zijn beurt werd hij weer geïnspireerd door zijn eigen zoon, Myron. Door zijn aangeboren motorische handicap vond Myron geen aansluiting bij een gewone voetbalclub. Gebbink zette in 2000 onder de naam Only Friends een club op met acht jongetjes; vijf jaar later begon de KNVB een competitie met twee poules van zeven teams van gehandicapten.

De droom van Gebbink reikte verder. In samenwerking met de gemeente en het Ronald McDonald Kinderfonds ging in oktober 2007 in Amsterdam-Noord de eerste paal de grond in van het Ronald McDonald Centre Only Friends.

WINNAAR 2006

Saïd Bensellam zet zich in voor kansarme jongeren

PARTNER VOOR STRAATSCHOFFIES EN POLITIE

Saïd Bensellam (Tetouan, 1971) was zelf een jongen van de straat, en geen makkelijke. Juist daarom zette hij zich, eenmaal volwassen, in voor jongeren in Bos en Lommer.

Voor de jongeren op straat is hij de grote broer, voor politie en politiek een betrouwbare partner, op de arbeidsmarkt voor kansarmen is hij een spil, en voor zieke kinderen in Marokko en Suriname een weldoener. Want met zijn stichting Karam (Marokkaans voor gift) zamelt Bensellam afgedankte rolstoelen, ziekenhuisbedden, rollators, kleding, schoolspullen, speelgoed en pc’s in, die hij zelf met een busje in Marokko aflevert, of per container naar Suriname stuurt.

Op dit moment behoort hij nog altijd tot het cement van Bos en Lommer. Criminoloog Frank van Gemert volgde Bensellam zelf twee jaar om een boek over hem te schrijven. In februari komt dat boek uit, Straat krediet genaamd, met een voorwoord van Lodewijk Asscher.

WINNAAR 2005

Regina Mac-Nack voedde de armen

OPRICHTER VOEDSELBANK IN ZUIDOOST

Ze wordt de Moeder van Zuidoost genoemd, en ook wel de Parel van Zuidoost, en anders gewoon de Engel. Regina Mac-Nack (Willemstad, 1961) was de oprichter en coördinator van de Voedselbank in de K-buurt in Zuidoost. Gezinnen zonder geld krijgen elke week een gratis voedselpakket, junks en daklozen kregen een warme maaltijd en kleding. Mac-Nack had vier boekjes met telefoonnummers van bedrijven en particulieren die haar hielpen met geld, voedsel en kleding. Hosselen noemde ze dat zelf, in naam van God.

Later raakte ze in conflict met de Voedselbank Amsterdam (VBA), de gesubsidieerde ‘concurrent’. Die hield zich strikt aan de landelijke regels waaraan mensen moeten voldoen om een voedselpakket te krijgen, en Mac-Nack was veel soepeler. Daarop nam de VBA de verstrekking van pakketten in Zuidoost over en de Voedselbank van Mac-Nack kwam in de marge terecht.

Dit jaar opende Mac-Nack in buurthuis Holendrecht een No Budgetrestaurant. Twee keer per maand kunnen gezinnen met weinig of geen geld er terecht voor een gratis driegangenmaal.